Köprü Kurmak: Japonya'daki Görme Engelli Go Oyuncularıyla Çalışmak

Goban3D'yi inşa etmeye başladığımda, erişilebilirliğin özünde yer alması gerektiğini biliyordum. Tokyo'ya attığım tek bir e-postanın projenin tüm yönünü değiştireceğini ise bilmiyordum.

Ai-Go Seti

Japonya'da Japonya Görme Engelliler Go Derneği (日本視覚障害者囲碁協会), yıllardır görme engelli oyuncular için Go'yu erişilebilir kılmak amacıyla çalışmaktadır. En dikkat çekici başarıları, dokunarak hissedilebilen yükseltilmiş çizgilere ve yıldız noktalarına sahip özel tasarım bir tahta ile sekiz yönde oluklar açılmış ve tahtaya kilitlenen taşlardan oluşan Ai-Go dokunsal Go setidir. Oyuncular, tahtadaki her taşın konumunu ve rengini yalnızca dokunarak hissedebilir.

Dernek bu setleri yalnızca satmakla kalmıyor — Japonya'daki ve uluslararası görme engelliler okullarına bağışlıyor. Başka türlü çok az oynama fırsatı bulan oyuncuları bir araya getiren görme engelli Go turnuvaları düzenliyorlar. Misyon bildirgeleri bende derin bir yankı uyandırdı: "Go aracılığıyla herkesin huzur ve eşitlik içinde bağlantı kurduğu bir dünya yaratmak."

Tokyo'ya Soğuk Bir E-posta

Mart 2026'nın başında derneğe web sitelerindeki iletişim formu aracılığıyla yazdım. Kendimi tanıttım, Goban3D'nin ne yapmaya çalıştığını anlattım ve test amacıyla uygulamayı üyeleriyle paylaşmaya razı olup olmadıklarını sordum. İngilizce yazdım, Japonca bir çeviri de ekledim ve en iyisini umdum.

Yanıt bir gün içinde geldi. Derneğin temsil müdürü Kakishima Mitsuharu, olağanüstü bir sıcaklıkla yanıt yazdı. Dijital erişilebilir bir Go deneyimini "bir rüya gibi" olarak nitelendirdi. Goban3D'yi Japon Go medyasına tanıtmayı teklif etti. TestFlight bağlantısını hemen topluluğuyla paylaştı.

O tek bir alışveriş, beklemediğim bir kapıyı açtı.

Görme Engelli Oyuncular Şu An Online Nasıl Oynuyor

Bu konuşmalardan öğrendiğim şeylerden biri, bugün görme engelli oyuncular için online Go'nun ne kadar zor olduğuydu. Hiçbir platformda erişilebilirlik özelliği bildiren tek bir Go uygulaması yok. Hiçbiri.

Bu yüzden görme engelli oyuncular doğaçlama yapıyor. Yaygın bir yöntem, Zoom sesli görüşmesi üzerinden oynamak: her oyuncu önünde fiziksel bir tahtayla oturuyor ve bir taş yerleştirildiğinde, rakibinin kendi tahtasında hamleni aynen uygulayabilmesi için koordinatları sesli olarak iletiyor. İşe yarıyor ama yavaş, hataya açık ve dokunsal seti olan kişilerle sınırlı.

Başka bir yaklaşım, Ginsei Go adlı bir Japon programını kullanmayı içeriyor. Yazılım görme engelli oyuncular için tasarlanmamış ama yerleştirilen taşların koordinatlarını okuduğu için görme engelli bir oyuncu yanına fiziksel bir tahta koyup bilgisayarın hamlelerini elle kopyalayabiliyor. Bu bir geçici çözüm, gerçek bir çözüm değil.

Birinin sadece bir uygulama açıp tüm tahtayı VoiceOver aracılığıyla okutabileceği, dokunarak ya da sesle taş yerleştirebileceği ve her hamleyi duyabileceği fikri — Kakishima-san'ın dediği gibi, bir rüyaydı.

Gerçek Oyunculardan Gerçek Geri Bildirim

TestFlight bağlantısını paylaşmamın üzerinden birkaç gün geçmeden Japonya'daki görme engelli oyunculardan geri bildirimler almaya başladım. İlki, uygulamayı yükleyen, 9×9 bir oyun başlatan ve tahtada VoiceOver ile gezinmeye başlayan dernek üyesiydi.

Geri bildirimler ayrıntılı, dürüst ve inanılmaz değerliydi. Başlangıçta uygulamanın VoiceOver çıktısı çok ayrıntılıydı — her koordinatta "kesişim" ve her boş noktada "boş" duyuruyordu. Oyuncular bunu sadeleştirmemi istedi: yalnızca koordinatı oku, yalnızca bir taş varsa "siyah" veya "beyaz" ekle. Bu tek değişiklik tahtada gezinmeyi dramatik biçimde kolaylaştırdı.

Başka öneriler de hızla geldi:

• NHK tarzı hamle duyuruları — oyuncular, Japon televizyon Go yorumlarında kullanılan formatta hamlelerin duyurulmasını istedi: "Siyah, 4-4, yıldız noktası." Bunu 9×9, 13×13 ve 19×19 tahtalarda yıldız noktaları, tengen, komoku, san-san ve diğer önemli kesişim noktaları için adlandırılmış konumlarla hayata geçirdim. Tepki anlıktı: "Duymak ve anlamak çok kolay."
• Go terim duyuruları — bir test kullanıcısı, uygulamanın her hamle oynandığında hareketin şeklini duyurmasını önerdi: atari, tsuke, kosumi, keima, tobi ve daha fazlası. Bu, özellikle yeni başlayanların tahtayı görselleştirmeye gerek duymadan neler olduğunu anlamasına yardımcı oluyor. Birlikte öncelikli terimlerin bir listesini hazırladık ve özellik artık ayarlarda bir geçiş ile canlı.
• Izgara tabanlı tahta gezinme — bir oyuncu, VoiceOver gezintisinin ızgarayı bir elektronik tablo gibi takip etmesini önerdi: dikey kaydırmalar satırlar arasında, yatay kaydırmalar sütunlar arasında geçiş yapmalı. Bu, 19×19 tahtada gezinmeyi dramatik biçimde hızlandırdı.
• Japonca yerelleştirme — tüm menülerin, VoiceOver etiketlerinin ve hamle duyurularının Japonca olarak duyulması, Japonya'daki oyuncular için uygulamayı "çok daha kolay kullanılır" hale getirdi.

Bu özelliklerin her biri, Japonya'daki görme engelli bir oyuncu neye ihtiyaç duyduğunu söylediği için bugün Goban3D'de mevcut. Güncellemeleri saatler içinde yayınlayabiliyordum ve test kullanıcıları yeni sürümü deneyip aynı gün yazıyordu. İterasyon hızı olağanüstüydü.

Dijital Uçurum

Görme engelli Go oyuncularıyla çalışmak beni çok açık bir şekilde şu gerçekle yüzleştirdi: Japonya Görme Engelliler Go Derneği gibi kuruluşların yaptığı fiziksel erişilebilirlik çalışmaları dikkat çekicidir, ancak önemli bir dijital uçurum vardır.

Fiziksel dokunsal setler sayı olarak sınırlıdır. Üretilmesi, gönderilmesi ve dağıtılması gerekir. İsteyenin hepsine ulaşması mümkün değildir. Bir sete sahip olsalar bile, bir rakiple çevrimiçi oynamak hâlâ sesli görüşmeler ve manuel koordinasyon gerektiriyor.

Tam erişilebilir bir dijital Go uygulaması dokunsal setin yerini almaz — onu tamamlar. Bir iPhone ve kulaklık dışında hiçbir şey gerekmeden Tokyo'daki görme engelli bir oyuncunun Londra'daki görme engelli bir oyuncuyla oynayabileceği anlamına gelir.

Dünya Turnuvası

Bir mesajında Kakishima-san, beni duraksatan bir vizyon paylaştı: Goban3D tamamlandığında, Japonya, Çin, Kore, Tayvan ve ötesinden görme engelli oyuncuları ilk kez dijital ortamda bir araya getirecek bir Görme Engelli Online Go Dünya Turnuvası düzenlemek istiyor.

Derneğin zaten Asya genelinde görme engelli Go oyuncularıyla bağlantıları var. Şimdiye kadar böyle bir etkinliğe ev sahipliği yapabilecek bir platform bulunmuyordu. Goban3D'nin o platform olabileceği ihtimali, bu projeye başladığımda hayal edebileceğimin ötesinde hem alçakgönüllü hem de motive edici.

Bundan Sonra Ne Var

Japonya Görme Engelliler Go Derneği ile iş birliği sürüyor. Geri bildirimler gelmeye devam ediyor, her mesaj uygulamayı biraz daha iyi hale getiriyor. Görme engelli oyuncuların istediği özellikler yalnızca görme engelli oyunculara yardımcı olmuyor — NHK tarzı duyurular, Go terim seslendirmeleri ve ızgara gezinme uygulamayı herkes için daha iyi yapıyor.

Goban3D'ye ekibi, finansmanı veya erişilebilirlik dünyasında bağlantıları olmayan tek başına bir geliştirici olarak başladım. Tek bir e-posta bunu değiştirdi. Japonya'daki görme engelli Go topluluğunun cömertliği, uzmanlığı ve coşkusu, bu uygulamayı tek başıma asla ulaşamayacağım şekillerde biçimlendirdi.

Yardımcı teknolojiler kullanıyorsanız ve Goban3D'yi test etmek isterseniz sizden haber almaktan mutluluk duyarım. Beta'ya Katıl sayfasını ziyaret edin ya da support@goban3d.com adresine e-posta gönderin. Erişilebilirlik ihtiyacı olan bir oyuncudan gelen her geri bildirim, bu projenin alabileceği en değerli girdidir.